اباضیه یا اباضیگری

اباضیه که هم از سنیگری و هم از شیعهگری جداست هرچند از نظر شمار پیروان در مقایسه با سنیان و شیعیان گروه کوچکی به حساب میآید اما از نظر تاریخی جریانی بسیار مهم است. امروزه اباضیان بیشتر در شمال آفریقا، شرق آفریقا ( بهویژه جزیره زنگبار) و عمان سکونت دارند. عمان تنها کشور مسلمانی است که کیش اباضی در آن مذهب اکثریت است، پادشاه آن نیز این مذهب را دارد و بر پایه دادههای کتاب واقعیتهای جهان سیا حدود ۷۵٪ جمعیت آن اباضی مذهب به شمار میروند.^[۳] البته در گذشته اباضیان در پهنه بسیار گستردهتری (حتی در اندلس) میزیستند.

اباضیه مذهب خود را الدعوه، مذهب الحق، فرقه المحقه و فرقه الناجیه میخوانند و آن را کهنترین مذهب اسلامی، نزدیکترین مذهب به عصر نبوّت و نزدیکترین مذهب به روح اسلام میدانند. اباضیه میانهروتر از دیگر گروههای خوارج به شمار میروند و به همین جهت نزدیکترین گروه خوارج به اهل سنت به شمار میآیند.

آنان بر این عقیدهاند که نمیتوان به کسی مؤمن یا کافر گفت، چرا که وحی منقطع شد. و ابوبکر و عمر از دنیا رفتهاند و امروز کسی نیست که حقایق را بیان کند و کافر را از مؤمن تمیز دهد. بدان جهت ما به کسی نمیگوییم که او مؤمن است یا کافر.^[۴]

اباضیان انتساب خود را به خوارج انکار کرده و مورخین برجستهٔ اباضی همچون برّادی در جواهر المُنْتَقات و شماخی در کتاب السیر، تاریخ پیدایش این فرقه را به زمان خلافت عثمان میرسانند و آن را قدیمتر از خروج خوارج میشمارند. البته اصطلاح خوارج نزد اباضیه به کسانی که بر علی بن ابیطالب شوریدند گفته نمیشود بلکه خوارج را کسانی میدانند که از اسلام خارج شوند، و معتقدند خروج از اسلام یا با انکار یکی از احکام ثابت و قطعی دین یا با عمل به آنچه قطعاً خلاف نصوص احکام دینی است، محقق میشود.

نخستین پیشوایان اباضی

• جابر بن زید تمیمی.
• عبدالله بن اباض
• ابوعبیده مسلم بن ابی کریمه
• ربیع بن حبیب فراهیدی
• ابو بلال مرداس بن حدیر

پیشوایان دولت رستمی

• عبدالرحمن بن رستم
• افلح بن عبدالوهاب

بزرگان اباضیگری

• شیخ علی یحی معمر
• دکتر عمرو خلیفه نامی
• شیخ ابراهیم بیوض
• شیخ ابوالیقضان ابراهیم
• مجاهد سلیمان بارونی
• شیخ احمد خلیلی
• شیخ ابواسحق ابراهیم اطفیش